Xích lô

Xích lô

Xích lô

Xích lô từng thống trị đường phố ở Việt Nam, nhưng giờ đây, chúng tập trung quanh các khu vực đông khách du lịch, chật kín người nước ngoài trong các đoàn du lịch lớn. Dưới đây là lịch sử thú vị của xích lô ở Việt Nam.

Trước khi xích lô đến Việt Nam, đã có xe kéo, một phương tiện di chuyển khắc nghiệt và tàn ác, mà ngay cả chính quyền Pháp cũng cho là vô nhân đạo. Vì vậy, vào đầu những năm 1930, Bộ Công chính Pháp đã bắt đầu thử nghiệm các thiết bị thay thế ba bánh, trưng bày các thiết kế mới của họ tại Paris với những buổi trình diễn mang tính công khai cao có sự góp mặt của những người chiến thắng Tour de France tại Bois de Boulogne. Hai năm sau những nguyên mẫu đầu tiên đó, một người tên Pierre Coupeaud đã thiết kế và chế tạo phiên bản của riêng mình để mang đến Đông Dương thuộc Pháp.

Pierre Coupeaud đang ở một vị trí lý tưởng vào thời điểm đó. Ông sống ở Đông Dương từ đầu những năm 1920 và sở hữu “Établissements Pierre Coupeaud et Cie” – một công ty xe đạp ở Phnom Penh. Sau khi trở về Campuchia với nguyên mẫu của mình, Pierre Coupeaud đã nhận được hợp đồng từ chính quyền địa phương để xây dựng một đội xe “vélo-pousse” mới của mình, như tên gọi của chiếc xích lô hồi đó. Ông đã cố gắng làm điều tương tự ở Sài Gòn, nhưng các nhà chức trách ở đó không quan tâm, nói rằng họ thấy phát minh mới này là quá cách mạng. Đó là khi anh ấy có một ý tưởng tiếp thị tuyệt vời: thử nghiệm thời gian.

Vào ngày 9 tháng 2 năm 1936, hai người đi xe đạp xích lô địa phương rời Phnôm Pênh . Họ đang hướng về Sài Gòn, theo sau là các quan chức trên một chiếc ô tô đang tính giờ cho họ bằng máy đo thời gian. Bộ đôi đã đi suốt đêm, thực hiện chuyến đi 240 km (149 dặm) chỉ trong 17 giờ 20 phút – nhanh hơn đáng kể so với bất kỳ chiếc xe kéo nào. Buổi trưng bày đã thành công rực rỡ.

Sau cuộc đua, thị trưởng thành phố Sài Gòn đã đồng ý và cho phép sử dụng 20 công trình mới này trong thành phố của mình. Hóa ra, các nhà chức trách đã đánh giá đúng: Chiếc xích lô nếu so sánh với xe kéo, xích lô được coi là một sự đột phá.. Đến đầu những năm 1940, hầu hết mọi xe kéo ở Sài Gòn đều được thay thế bằng xích lô mới.

Khi chủ nghĩa thực dân ở Việt Nam kết thúc một cách bạo lực và quá hạn kéo dài sau Thế chiến thứ hai, với việc người Pháp cuối cùng rút quân sau thất bại tại Điện Biên Phủ năm 1954, xích lô đã trở thành phương tiện giao thông phổ biến. Nó tốt hơn xe đạp để vận chuyển hàng hóa và các nhóm, chẳng hạn như các bà mẹ có con và hầu hết mọi người chỉ đơn giản là không đủ tiền mua xe đạp. Ban đầu đi xích lô không hề rẻ, nhưng điều đó đã sớm thay đổi.

Khi họ còn nắm quyền, người Pháp đã kiểm soát chặt chẽ ngành công nghiệp địa phương, nhưng bây giờ các nhà sản xuất địa phương cũng có thể sản xuất xích lô. Thiết kế rất đơn giản để sao chép và vật liệu có thể được tìm thấy tương đối rẻ ở các chợ địa phương – chợ trời. Khi chiến tranh chuyển sang cuộc chiến chống chủ nghĩa đế quốc, xích lô ngày càng phát triển cả về số lượng và mức độ phổ biến.

Trong Chiến tranh Việt Nam – hay còn gọi là Chiến tranh chống Mỹ, ở Việt Nam, chỉ có quân đội và những người rất giàu mới đủ tiền mua ô tô và xe máy. Xích lô phổ biến hơn nhiều. Một số tài xế hoạt động như những người hành nghề tự do, giống như cách mà các tài xế xe ôm vẫn làm việc ngày nay, nhưng hầu hết làm việc cho các công ty tư nhân. Sau ngày Sài Gòn thất thủ, năm 1975, chính quyền mới tổ chức những người đạp xích lô thành những hợp tác xã lớn. Những hợp tác xã này tồn tại cho đến cuối những năm 80, khi các lực lượng thị trường thay đổi mọi thứ.

Trước khi Chính phủ Việt Nam ban hành chính sách Đổi mới vào năm 1986, cho phép cạnh tranh thị trường trong nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa, xe máy vẫn còn đắt đỏ đối với người bình thường. Chỉ những người giàu có mới có thể mua một chiếc Vespa hoặc một chiếc Simson. Khi nền kinh tế phát triển, xe máy ngày càng phát triển, trong đó Super Cub mang tính biểu tượng của Honda dẫn đầu. Đất nước này đã từ chỉ 500.000 xe có động cơ vào năm 1994 lên 14 triệu vào năm 2004.

Bước sang thế kỷ này, người ta bắt đầu coi thường những người sử dụng xe đạp và xích lô. Ai ai cũng chạy xe ôm, vì chạy xe ôm, nhanh và rẻ hơn đi xích lô.

Chỉ còn lại một khu chợ dành cho xích lô: hàng hóa lớn và nặng không thể chở bằng xe máy – và nếu bạn đã từng đến Việt Nam, thì bạn đã biết rằng ở đây mọi người sẽ chở tất cả mọi thứ bằng xe máy. Xích lô đang trên đà tuyệt chủng.

Khi người Việt đón nhận chiếc xe máy, những người lái xích lô thấy mình đã bị loại khỏi công việc kinh doanh ở mọi thành phố lớn. Những người lái xe máy phàn nàn rằng xích lô làm tắc nghẽn giao thông, vì chúng chạy chậm và rộng. Để đối phó, chính quyền buộc xích lô rời khỏi các đường phố lớn. Vào giữa những năm 2000, xích lô đã bị cấm khá nhiều ở mọi thành phố lớn.

[Cyclo] Lacquer painting. 24″X36″. BeKy 1963

Các chú lái xích lô phải chật vật để kiếm sống va có nguy cơ bị thanh tra giao thông tịch thu xe xích lô của họ. Để bù đắp cho những khó khăn của mình, nhiều tài xế xích lô đã quay sang chém giá khách đi, điều này càng mang lại nhiều áp lực hơn. Người ta đồn rằng đi xích lô là không khôn ngoan, vì vậy con số càng giảm nhiều hơn.

Ngày nay, khách du lịch là cơ sở khách hàng đáng kể duy nhất của những người lái xích lô. Người nước ngoài thích đi xích lô vì họ có cái nhìn yên bình hơn về xung quanh, đặc biệt là ở những nơi như Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, nơi giao thông đông đúc. Nhưng số lượng nhà mạng vẫn được quy định chặt chẽ. Do đó, người ta ước tính rằng chỉ còn lại ít hơn 300 xe xích lô ở trung tâm thành phố Hồ Chí Minh và thậm chí còn ít hơn ở các thành phố khác.

[Đạp xích lô] – 24″X33″. Chinese ink on wood. BeKy 2003

Và nó không chỉ là quy định. Trong nền kinh tế đang bùng nổ của Việt Nam, ngày nay người lao động có nhiều lựa chọn hơn cho công việc. Không dễ gì lái một chiếc xích lô. Họ thường làm việc vào những giờ nóng nhất trong ngày và với mức lương dao động tùy thuộc vào lượng khách du lịch. Nó đơn giản không phải là một dòng công việc hấp dẫn nữa.

Những chiếc xích lô gần các khu du lịch – những nơi như Khu Phố Cổ ở Hà Nội, Hội An, và Đại Nội Huế  – hiện là loại xe cuối cùng của loại hình này, ngoài việc công nhân di chuyển những vật nặng trên quãng đường ngắn ở các vùng nông thôn. Xe máy là sự khởi đầu của sự kết thúc, và với sự gia tăng mới nhất về các loại xe mới trên các con đường ở Việt Nam, sẽ không còn chỗ cho xích lô trên những con đường đông đúc của Việt Nam.

Chiếc xích lô ngày nay là một di tích, một hình ảnh của Việt Nam chỉ tồn tại vì nó chỉ là phương tiện giao thông giải trí và thú vị cho khách du lịch trải nghiệm, chụp hình và ngắm cảnh dọc theo các con đường nhỏ và đẹp của các thành phố nổi tiếng như bạn đã thấy ở Phố Cổ Hội An.

Xích lô có cặp ‘song hùng’ – hội họa thì có Bé Ký âm nhạc thì có nhạc sĩ Lam Phương – nhất là bài Đường Về Quê Hương. Bài hát Về Quê Hương đưa tôi trở về tuổi thơ – cho tôi một cảm giác hoài cổ các bạn ạ.

[ Một phần nghiên cứu trích từ Matthew Pike in Culture trip – 2018]

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.